چرا در قرآن ظلمات جمع و نور مفرد آمده است ؟ در دوازده مورد در قرآن ظلمت و نور - كه كنايه از كفر و ايمان است - با هم به كار رفته ، ولى ظلمت با لفظ جمع و نور به لفظ مفرد آمده است . شايد نكتهء آن اين است كه ، نور معنوى ( ايمان ) همواره يك هدف را تعقيب مىكند ، و هدف در آن جا خدا و دستورات اوست ، ولى ظلمت و كفر ، الحاد و نفاق ، در عين اين كه همگى انحراف از حق است ، انسان را به سوى هدف واحدى سوق نمىدهند ؛ هر دسته‌اى براى خود اهوا و تمايلات و اهداف و اغراضى دارد ، هر گروهى براى خويش بتى دارند و خدايى ، و هر كدام خط سير جداگانه‌اى دارند . چنان كه مىفرمايد : « أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الواحِدُ القَهّارُ » ؛ « 1 » خدايان مختلف و متفرق خوب است يا خداى يگانهء غالب . كيفيت را بايد در نظر گرفت نه حجم و كميت اسلام بر خلاف نظر مادى به كيفيت عمل مىنگرد ، نه به حجم و كميت آن ؛ يك عمل ناچيز اگر سرچشمهء آن ايمان و اخلاص باشد ، به مراتب ارزشش بالاتر از آن كارى است كه حجم بزرگى دارد ، ولى سرچشمهء آن خودخواهى ، و كسب مقام و نام و نشان است . در جنگ تبوك مسلمان پاكدلى يك روز در نخلستانى در برابر دو

--> ( 1 ) . . يوسف ( 12 ) آيهء 39 .